طي چند ماه گذشته انتشار خبري جنجال برانگيز در عرصه هنر توجه اغلب محافل هنري جهان را به‌سوي خود جلب كرد.

اين خبر حاكي از آن بود كه تابلوي نقاشي «غول» شاهكار منسوب به فرانسيسكو گويا – نقاش نام آشناي اسپانيايي – توسط يكي از شاگردانش خلق شده است. به‌دنبال انتشار اين خبر تحقيقات گسترده‌اي به‌منظور آشكار شدن هويت خالق حقيقي اين اثر مشهور توسط گويا شناسان آغاز شد. سرانجام ماه  گذشته نشريه‌هاي هنري از به تاييد رسيدن اين خبر  از سوي محققان خبر دادند. براي آگاهي از جزئيات اين رويداد خبر ساز هنري،  مطالب يكي از نشريات آلماني زبان را در اين باره مرور مي‌كنيم.

چقدر غم انگيز است كه آدم بعضي وقت‌ها مجبور مي‌شود از برخي امور مورد علاقه‌اش خداحافظي كند، اين امور مي‌تواند حتي يك تابلوي نقاشي درون موزه باشد.
 همان طور كه چندي پيش مجبور شديم از تابلوي «مردي با كلاهخود» اثر رمبراند نقاش هلندي خداحافظي كنيم. اين تابلو البته همچنان روي ديوار موزه برلين آويزان است اما نه به‌عنوان اثري از رمبراند بلكه به‌عنوان اثر نقاشي يك استاد نه چندان مهم، حالا كدام استاد، كسي نمي‌داند!

اكنون ظاهرا دوباره نوبت نبرد هنري تاريخي جديدي شده است. محققان موزه «پرادو» اسپانيا به تازگي به اين نتيجه رسيدند كه تابلوي نقاشي غول؛ شاهكاري كه تاكنون تصور مي‌شد اثر نقاش مشهور اسپانيا فرانسيسكو گويا باشد به وي تعلق ندارد و ظاهرا كار، كار يكي از شاگردانش به نام «آسنسيو ژوليا» بوده است.

 ژوليا كه دستيار اصلي گويا و از دوستان نزديك وي بوده، اهل والنسيا است و گفته مي‌شود كه گويا پرتره‌اي هم از وي كشيده است. كشف اخير پس از چند ماه تحقيق بي‌وقفه توسط محققان و گويا شناسان انجام شده است. بنابر نتايج گزارش كارشناسي موزه پرادوي اسپانيا، كه هم اكنون در مادريد منتشر شده، در تابلوي «غول» به لحاظ بعد نمايي (پرسپكتيو) اشتباهاتي وجود دارد كه با آثار گويا و در حقيقت سبك نقاشي وي مطابقت ندارد. البته كارشناسان از مدت‌ها پيش حدس زده بودند كه اين تابلو توسط آسنسيو ژوليا شاگرد گويا كشيده شده است. بعد‌ها هنگام بررسي‌هاي دقيق به وضوح مشاهده شد كه علاوه بر تكنيك ضعيف، نور و رنگ مايه‌هاي تابلو نيز با سبك گويا مطابقت ندارد و تفاوت‌هاي چشمگيري ميان تابلوي غول و شاهكارهايي كه كشيده شدن آنها توسط گويا به‌طور مستند ثابت شده وجود دارد.

 ضمن آنكه در گوشه‌اي از اين تابلو نيز نشانه‌اي كشف شده كه تاكنون پنهان بوده است؛ محققان اين نشانه را دو حرف A.J مي‌دانند كه ظاهرا حروف اول نام آسنسيو ژوليا است. اين يافته نه تنها ترديد‌هاي موجود در كشيده شدن اين تابلو توسط گويا را تقويت كرد بلكه اين موضوع را هم مطرح كرد كه اين تابلو توسط آسنسيو ژوليا كشيده شده است.
جوليت ويلسون مورخ انگليسي چند سال پيش انتساب تابلوي غول به گويا را ترديد آميز اعلام كرده بود. به‌دنبال آن، موزه پرادو سال گذشته از به نمايش‌درآوردن اين تابلو در نمايشگاه گسترده‌اي كه از آثار گويا برپا شده بود امتناع كرد.

از آن زمان به بعد بود كه تحقيقات مفصلي با مديريت «مانوئلا منا»، گوياشناس مشهور آغاز شد. وي در آن زمان اعلام كرد كه اين اثر به گويا تعلق ندارد و دست هنرمند ديگري در كار بوده است. از جمله نتايج بررسي‌هاي انجام شده در آن زمان پيرامون تابلوي غول اين بود كه كارشناسان پي بردند كه تابلوي غول كه تا كنون به گويا نسبت داده مي‌شد در آغاز قرن نوزدهم كشيده شده و فقط شبيه آثار گوياست ولي به وي تعلق ندارد.

كارشناسان با تاكيد بر تكنيك نقاشي متفاوت در تابلوي غول در مقايسه با آثار گويا اعلام كردند: فرانسيسكو گويا همواره به‌دليل حركت مطمئن قلم در نقاشي‌هايش سرآمد همه هنرمندان بوده است در حالي‌كه خالق تابلوي غول آنچنان با ترديد و نا‌مطمئن كار كرده كه به‌نظر مي‌رسد اصلا نمي‌دانسته كه چه مي‌خواهد.

علاوه بر آن، تصوير غول در اين تابلو ضعف‌هايي دارد كه از سوي هنرمندي چون گويا كه يك متخصص ساختمان بدن انسان بوده است بعيد به‌نظر مي‌رسد. محققان در آن زمان از نسبت دادن اين تابلو به شاگرد گويا واهمه داشتند بنا براين به‌طور موقت موضوع ترديد‌آميز بودن هويت خالق اين اثر را مسكوت گذاشته و خواستار بررسي دقيق‌تر تابلوي غول شدند. هم اكنون نيز با وجود تحقيقات گسترده توسط محققان و نتايج قطعي آنها، باز هم در ميان متخصصان و صاحب‌نظران درباره تصميم موزه پرادو مبني بر حذف تابلوي غول از فهرست آثار گويا ترديد‌هايي وجود دارد.

مانوئل پيتا يكي ديگر از مديران موزه پرادو نتيجه گزارش كنوني را تابع روند «مد» مي‌داند. وي در گفت‌وگو با روزنامه اسپانيايي ال- موندو گفت: از قرار معلوم ميان محققان و كارشناسان به‌تازگي اين علاقه باب شده است كه آثار هنري برجسته را زيرسؤال ببرند.
طي ماه گذشته موزه پرادو اسپانيا نتايج بررسي‌هاي انجام شده را در وب سايت خود منتشر كرد كه طبق آن، حذف تابلوي  غول از آثار گويا و جاي گرفتن آن در آثار ژوليا اثبات شده است.

 در اين گزارش تلاش شده كه هيچ نكته مبهمي باقي نماند و تمامي اطلاعات از تحليل‌هاي آزمايشگاهي گرفته تا بررسي سبكي اثر، گنجانده شود. با اين حال برخي كارشناسان نظرات ديگري دارند.

تعدادي از صاحب‌نظران معتقدند حتي اگر شرح واقعيت‌هاي داده شده در اين گزارش درست باشد باز برخي نتيجه‌گيري‌ها جسورانه به‌نظر مي‌رسد. به گفته اين كارشناسان براي مثال گفته شده كه در تابلوي غول به لحاظ بعد نمايي اشتباهاتي وجود دارد كه با آثار گويا صدق نمي‌كند. اما اولا كه اين مسئله به اين شكل نمي‌تواند صحيح باشد. از طرفي اگر هم درست باشد اصلا دليل محكمه پسندي نيست چون يك ويولن نواز خوب مي‌تواند به بدي هم ويولن بزند اما يك ويولن نواز بد هرگز نمي‌تواند به خوبي ويولن بزند. همچنان كه پيدا شدن امضاي A.J نيز تنها يك دليل گيج‌كننده به‌نظر مي‌رسد و چه بسا كه مي‌تواند نشانه اين باشد كه ژوليا، دستيار هنري گويا بوده است. اما پرسش كنوني اين است كه چرا اين حروف تا كنون شناخته نشده و يا چرا تا كنون به اين حروف توجه نشده و چرا مورخان موزه با اموري كه به آنها واگذار مي‌شود اينقدر سرسري برخورد مي‌كنند؟

ضمن آنكه حتي اين احتمال وجود دارد كه گويا تابلوي غول را شروع به كشيدن كرده و سپس آن را به شاگردش سپرده باشد و او هم تابلو را به پايان برده و با حروف A.J امضا كرده است. كارشناسان معتقدند آنچه براي ما روشن است اينكه، استادان كوچك هم مي‌توانند آثار هنري بزرگي خلق كنند. تابلوي غول يك شاهكار بي‌نظير است و فرقي هم نمي‌كند كه چه كسي آن را كشيده باشد.

تابلوي مشهور غول بين سال‌هاي 1808 تا 1812 كشيده شده است.
اين تابلو يك غول را با مشت‌هاي بلند كرده نشان مي‌دهد كه در يك منطقه كوهستاني ظاهر شده است. اين تابلو در حقيقت نماد ترس از جنگ است. انسان‌ها و حيوانات در حالي‌كه دچار هراسي وحشت‌زا شده‌اند به اين‌سو و آن سو مي‌گريزند. اين اثر بي‌نظير از سال 1931 جزء دارايي‌هاي موزه پرادوي اسپانيا است.

روي تابلو كوچكي كه كنار نقاشي غول در اين موزه قرار دارد هنوز نام فرانسيسكو گويا به چشم مي‌خورد البته مسئولان موزه به‌زودي اين تابلو را برداشته و تابلوي جديدي را در كنار اين نقاشي نصب و احتمالا روي آن خواهند نوشت « اين نقاشي توسط يكي از دوستان گويا كشيده شده است».

به اين ترتيب موزه پرادو يكي از مهم‌ترين تابلوهاي گويا را از دست مي‌دهد. اين تابلو كه بيش از نيم قرن مظهر نيروي خلاقيت فرانسيسكو گويا نقاش سرشناس اسپانيايي (1828-1746) به شمار مي‌رفت يكي از بزرگترين ديدني‌هاي موزه پرادو بود كه همواره مورد شگفتي دوستداران هنر در سراسر جهان قرار مي‌گرفت و در منابع تخصصي هنر از اين تابلو بيش از ديگر آثار گويا ياد مي‌شد.